Koślawość kolan – przyczyny, objawy i leczenie

Koślawość kolan (łac. genu valgum), potocznie nazywana „kolanami w X”, to wada kończyn dolnych, w której kolana stykają się ze sobą, a kostki pozostają oddalone. Choć u dzieci w wieku przedszkolnym jest to fizjologiczne zjawisko rozwojowe, u starszych dzieci i dorosłych może stanowić poważny problem zdrowotny.

Czym jest koślawość kolan?

Koślawość kolan polega na nieprawidłowym ustawieniu osi kończyn dolnych. Nogi przyjmują charakterystyczny kształt litery „X” – kolana dotykają się, podczas gdy między kostkami pojawia się wyraźna przerwa.

Przyczyny koślawości kolan

Najczęstsze przyczyny koślawości kolan to:

• fizjologiczny etap rozwoju (u dzieci do 6.–7. roku życia),
• wady wrodzone układu kostno-stawowego,
• krzywica i niedobory witaminy D,
• nadwaga i otyłość, które obciążają stawy,
• urazy i choroby stawów (np. dysplazje, reumatoidalne zapalenie stawów),
• nieprawidłowe nawyki postawy i brak aktywności fizycznej.

Objawy koślawości kolan

Do najczęściej występujących objawów należą:

• widoczne ustawienie nóg w kształcie litery „X”,
• ból kolan, bioder lub kręgosłupa,
• szybkie męczenie się podczas chodzenia lub biegania,
• nierównomierne zużycie obuwia,
• częste kontuzje i przeciążenia stawów.

Jak diagnozuje się koślawość kolan?

Podstawą jest badanie ortopedyczne, które obejmuje pomiar osi kończyn oraz ocenę odległości między kostkami przy złączonych kolanach. Dodatkowo lekarz może zlecić:

• RTG kończyn dolnych,
• badanie chodu,
• konsultację fizjoterapeutyczną.

Leczenie koślawości kolan

Metody leczenia zależą od wieku pacjenta i stopnia deformacji:

• U dzieci – najczęściej stosuje się obserwację i ćwiczenia korekcyjne.
• Fizjoterapia – wzmacnianie mięśni pośladków, ud i łydek, ćwiczenia równoważne, terapia manualna.
• Zaopatrzenie ortopedyczne – specjalne wkładki i ortezy wspierające prawidłowe ustawienie nóg.
• Redukcja masy ciała – w przypadku nadwagi.
• Zabieg operacyjny – w ciężkich i utrwalonych przypadkach (osteotomia korekcyjna, hemiepifizjodeza).

Ćwiczenia na koślawość kolan

Fizjoterapeuci często zalecają:

• przysiady z gumą oporową (aktywizują mięśnie pośladkowe),
• chodzenie na zewnętrznych krawędziach stóp,
• unoszenie nóg w bok w leżeniu,
• mostek biodrowy z przytrzymaniem.

Regularne ćwiczenia pomagają poprawić stabilizację kolan i zmniejszyć ból.

Koślawość kolan – czy można zapobiegać?

Aby zmniejszyć ryzyko rozwoju koślawości kolan, warto:

• dbać o prawidłową postawę ciała,
• wzmacniać mięśnie nóg i pośladków,
• utrzymywać prawidłową masę ciała,
• kontrolować rozwój dziecka u ortopedy.

Podsumowanie

Koślawość kolan to nie tylko problem estetyczny, ale przede wszystkim zdrowotny – nieleczona może prowadzić do przedwczesnych zmian zwyrodnieniowych stawów. Wczesna diagnostyka, odpowiednie ćwiczenia i profilaktyka pozwalają skutecznie ograniczyć postęp deformacji.